Chỗ của những người đang trở về
Bài gốc
Nghe lại được mãi. Bữa nào thấy mình đuối thì mở ra nghe.
Bản thu đang làm. Anh Chị quay lại nghe sau ít bữa nhé.
Đường về của Anh Chị
Ngày thứ nhất
Ngày Trở Về
Mỗi tháng cả nhà ngồi lại một buổi. Không dạy gì mới, không bán gì hết. Chỉ kể lại tháng này mình về được tới đâu, và hụt ở chỗ nào.
Muốn có người kể ra chỗ mình vấp thì phải có một chỗ đủ an toàn để kể.
Ai từng mở miệng nói chuyện nhà mình rồi bị một câu góp ý dội ngược, thì lần sau họ im luôn. Nên nhà này có mấy điều mình giữ với nhau. Không nhiều, chỉ năm điều.
Một. Ở đây mình nghe, mình không khuyên.
Người ta kể ra là để có người nghe, không phải để xin cách làm.
Nghe xong, ai muốn đáp lại thì kể chuyện của mình, đừng chỉ việc cho người ta. "Tôi cũng từng vậy" thì đỡ được người đang đau. "Chị phải làm vầy nè" thì làm người ta thấy mình dở thêm.
Có Anh Chị sẽ hỏi: "vậy thấy người ta làm chưa đúng mà cũng không được góp ý sao?"
Được chứ. Khi người ta hỏi thì mình nói. Còn lúc người ta đang đau, cái họ cần không phải câu trả lời, mà là có người chịu ngồi kế bên.
Hai. Chuyện trong nhà thì ở lại trong nhà.
Không mang chuyện của ai ra ngoài, kể cả khi mình kể với ý tốt. Không chụp lại màn hình.
Người ta dám nói chuyện con mình, chuyện vợ chồng mình, là vì tin cái chỗ này kín.
Ba. Ở đây không ai bị chấm điểm.
Không so ai về được xa hơn ai. Không hỏi câu "sao chị làm hoài mà chưa thấy gì hết vậy".
Mỗi người có cái nếp riêng, dày mỏng khác nhau, gỡ nhanh chậm khác nhau. Người đi chậm nhất trong nhà này thường là người gánh nặng nhất.
Bốn. Trong nhà này không ai rao bán gì cho ai.
Không bán hàng, không mời khoá, không kéo người đi đường nào khác.
Điều này áp cho cả Phúc. Ngày mùng 6 Phúc không bán gì hết, và trong nhà chung cũng vậy.
Năm. Im lặng cũng được, và muốn đi lúc nào cũng được.
Không ai bị gọi tên bắt phát biểu. Tháng này chỉ ngồi nghe thôi cũng là đang về.
Còn ai muốn đi thì cứ đi, không cần giải thích với ai. Cửa nhà này không có khoá. Bữa nào muốn quay lại thì cứ vô, không ai hỏi mấy tháng nay đi đâu.
Mấy điều này không phải nội quy.
Nó là cái làm cho một người đang mệt dám mở miệng.
Không người cha người mẹ nào muốn làm con mình đau.
Nhưng ta chỉ trao cho con được thứ đang có sẵn trong mình.
Chỉ có vậy thôi. Không cần Anh Chị tin thêm điều gì khác.
Anh Chị thử ngồi yên ba giây rồi tự hỏi lại xem: có bao giờ Anh Chị muốn làm con mình khóc không? Không có. Chưa một lần nào.
Vậy mà tối qua con vẫn khóc.
Cái khoảng cách giữa hai điều đó, Phúc gọi là chỗ đau. Và cả VFC này sinh ra chỉ để đi vào cái chỗ đó, không đi đâu khác.
Trong người mình đang có gì thì mình đưa ra cái đó. Trong người đang có sự bình yên thì tay mình chạm vào con nhẹ. Trong người đang có nỗi sợ hãi, có cơn mệt mỏi chất từ hai mươi năm trước, thì cái bật ra khỏi miệng mình không phải là điều mình chọn.
Nên chuyện quay vào bên trong không phải là việc riêng của Anh Chị.
Đó là việc tử tế nhất Anh Chị làm cho con.
Có Anh Chị đang nghĩ thầm: "tôi bận thấy mồ, lo cho con còn chưa xong, lấy đâu thời gian lo cho mình."
Phúc hiểu. Nhưng Anh Chị để ý một chút: cái Anh Chị vừa gọi là "lo cho mình" đó, nó chính là lo cho con. Chỉ là lo từ gốc, chứ không lo từ ngọn.
1. Sửa đất, đừng sửa cây.
Cha mẹ là đất, con là cây. Đất lành thì cây tự xanh, không cần ai kéo nó lên.
Bao nhiêu năm nay mình đi tìm cách sửa con. Uốn, nắn, dạy, ép, dỗ. Cây thì cứ vàng lá.
Vì cái cần chăm không nằm trên cây.
2. Không có cha mẹ tệ. Chỉ có cha mẹ chưa từng được ai dạy, và chưa từng được ai thương.
Không ai đưa cho mình một cuốn sách nào lúc mình bồng con lần đầu.
Mình làm theo cách ba má mình đã làm. Ba má mình làm theo cách ông bà đã làm.
Cái nếp đó chạy qua ba đời rồi mới tới lượt mình.
Nên Anh Chị không hỏng. Anh Chị chỉ là người đầu tiên trong nhà dừng lại và nhìn.
3. Không ai về tới nơi. Chỉ có người đang trở về, mỗi ngày.
Đây là điều Phúc muốn nói rõ nhất, và cũng là điều dễ làm người ta hụt hẫng nhất.
VFC không có ngày tốt nghiệp. Không có tấm bằng nào nói rằng Anh Chị đã xong.
Phúc dạy hơn mười năm, tới giờ vẫn có những buổi tối lỡ lời với con rồi nằm tiếc.
Có Anh Chị nghe tới đây sẽ hỏi: "vậy học để làm gì, nếu không bao giờ xong?"
Phúc hỏi lại Anh Chị một câu thôi: mình ăn cơm mấy chục năm rồi, có bao giờ ăn xong luôn một lần cho cả đời chưa?
Có những việc không phải để hoàn thành. Có những việc là để sống.
Trở về với chính mình là loại việc đó.
Và đây là chỗ dễ chịu nhất: khi thôi đòi mình phải xong, Anh Chị sẽ thôi thấy mình thất bại.
Tới đây Phúc muốn nói một điều lớn hơn chuyện nuôi con.
Anh Chị thử nhớ lại xem, có bao giờ Anh Chị đang mắng con, nghe câu vừa bật ra khỏi miệng mình, rồi giật mình chưa?
Vì đó không phải câu của Anh Chị. Đó là câu ba má từng nói với mình, ba mươi năm trước.
Mình tưởng mình đã bỏ nó lại phía sau rồi. Nhưng nó nằm im trong người, chờ tới lúc mình mệt mỏi nhất thì nó bước ra.
Cái đó Phúc gọi là cái nếp.
Nó không nằm trong máu, nó nằm trong cách mình sống. Nó chạy từ ông bà xuống ba má, từ ba má xuống mình. Và ngay lúc này, nó đang chạy tiếp sang con.
Con không học điều mình dạy. Con học điều mình sống.
Mình nói với con trăm câu tử tế, mà tối nào con cũng thấy mình gắt với người bạn đời, thì cái con mang theo là cái gắt đó.
Có Anh Chị sẽ nghĩ: "vậy là tại ba má tôi hết à?"
Không đâu. Ba má mình cũng đang gánh cái nếp của ông bà, và cũng chưa ai chỉ cho ông bà cách gỡ. Không có ai để trách ở đây cả. Chỉ có một cái nếp chạy qua mấy đời rồi, và nó chạy tới đời mình.
Và đây là điều Phúc muốn Anh Chị nghe cho kỹ:
Cái nếp đó sẽ chạy tiếp, trừ khi có một người trong nhà dừng lại.
Người đó là Anh Chị.
Không phải vì Anh Chị giỏi hơn ba má. Chỉ vì Anh Chị là người đầu tiên trong nhà chịu ngồi xuống nhìn nó.
Cho nên việc Anh Chị đang làm không nhỏ như Anh Chị tưởng đâu.
Ba hơi thở Anh Chị nín lại tối qua, nó không dừng ở tối qua.
Nó đi vào người con. Rồi hai mươi năm nữa, nó đi vào người cháu.
Ba má đặt tên Phúc cho Phúc. Hồi nhỏ Phúc tưởng phúc là thứ trời cho, ai được cho thì sướng.
Bây giờ Phúc hiểu khác rồi.
Phúc không phải thứ mình xin. Phúc là thứ mình để lại.
Cái mình để lại cho con không phải căn nhà, không phải cuốn sổ tiết kiệm.
Là cái nếp con nhìn thấy ở mình, mỗi ngày, suốt mười mấy năm nó ở trong nhà này.
Tin mà không làm thì chỉ là chữ. Nên VFC có ba việc. Cộng lại chưa tới ba phút.
Sáng: TƯỚI GỐC
Kể ra ba điều mình biết ơn. Nói thầm cũng được, ghi ra giấy cũng được.
Không cần điều lớn lao. Đêm qua ngủ được một giấc yên. Sáng nay có ly cà phê nóng. Con còn ngồi ăn chung bàn.
Trong ngày: BA HƠI THỞ TRƯỚC KHI NÓI
Ngay lúc máu dồn lên mặt. Ngay lúc câu nặng nề đã nằm sẵn ở đầu lưỡi.
Ba hơi. Sáu giây.
Sáu giây đó không làm cơn giận biến mất. Nó chỉ làm cơn giận không kịp nắm đầu mình.
Anh Chị sẽ quên. Phúc cũng quên hoài.
Quên rồi nhớ lại, đó chính là đang tập. Người không bao giờ quên là người không có tập gì hết.
Tối: MỘT DÒNG SOI
Trước khi ngủ, viết một dòng: hôm nay mình là đất gì cho con?
Đất khô hay đất ẩm. Đất đang nứt hay đất đang lành lại.
Một dòng thôi. Đừng viết dài, viết dài là bỏ ngang.
Từ hôm nay, khi ai đó hỏi Anh Chị đang học gì ở VFC, Anh Chị đừng nói là đang học một khoá nào cả.
Hãy nói: "Tôi là người đang trở về."
Câu đó không phải khẩu hiệu. Nó là căn cước.
Nó nói rằng Anh Chị chưa xong, và Anh Chị bình yên với chuyện chưa xong đó.
Nó nói rằng Anh Chị không đi tìm một đứa con ngoan hơn, mà đang đi tìm lại chính mình.
Nó nói rằng Anh Chị không đi một mình.
Và những mốc trên đường về, mình đếm bằng ngày, không đếm bằng bài học:
30 ngày · 100 ngày · 1000 ngày trở về.
Phúc không hứa Anh Chị sẽ hết nóng giận.
Phúc không hứa con Anh Chị sẽ ngoan trong ba mươi ngày.
Phúc không hứa có một phương pháp nào xài xong là hết đau.
Ai hứa với Anh Chị mấy điều đó, Anh Chị nên cẩn thận.
Phúc hứa ba điều:
Một, Phúc sẽ không bao giờ đứng trên mà nói xuống. Phúc cũng đang đi, đi trước Anh Chị vài bước thôi, và Phúc vẫn còn vấp.
Hai, Phúc sẽ kể cho Anh Chị nghe cả những lần Phúc hụt, chứ không chỉ kể lúc Phúc làm được.
Ba, chừng nào Anh Chị còn đi, Phúc còn ở đây. Kể cả khi Anh Chị không mua thêm gì của Phúc nữa.
Mỗi tháng, ngày mùng 6, cả nhà VFC ngồi lại với nhau một buổi. Gọi là Ngày Trở Về.
Buổi đó không dạy gì mới. Không bán gì hết.
Chỉ có người kể lại: tháng này tôi đã về được tới đâu, và tôi đã hụt ở chỗ nào.
Vì sao là mùng 6, Phúc nói thẳng để không ai nghĩ Phúc bói toán:
Phúc sinh ngày 6. Với Phúc, số 6 là con số của mái ấm, của người nuôi nấng, của tình thương.
Phúc chọn ngày sinh của mình làm ngày cả nhà ngồi lại, như một lời nhắc cho chính Phúc: mình sinh ra để làm việc này.
Còn một điều nữa. Phúc để tới gần cuối mới nói, vì nói sớm quá thì nặng.
Không ai tự về một mình.
Và con mình rồi sẽ lớn lên giữa những đứa con của người khác.
Anh Chị thử nghĩ chậm một chút.
Con mình mai này ngồi chung lớp với con nhà ai đó. Chơi với con nhà ai đó. Rồi hai mươi năm nữa, nó thương một người, và về sống chung nhà với con của một gia đình mà bây giờ mình còn chưa biết mặt.
Nhà mình lành lại, mà mấy nhà xung quanh vẫn nguyên cái nếp cũ, thì con mình vẫn phải lớn lên giữa cái nếp đó.
Nên chuyện nhà bên cạnh nhẹ đi một chút, nó không phải chuyện của người ta.
Nó cũng là chuyện của con mình. Chỉ là mình nhìn xa hơn một chút thôi.
Có Anh Chị sẽ nghĩ thầm: "nhà tôi còn chưa xong, lấy đâu ra sức đi lo cho ai."
Phúc hiểu. Nhưng người ngồi khóc trong bếp tối qua, họ không cần một người đã xong. Người đã xong nói gì họ cũng thấy xa. Họ cần một người đi trước vài bước và chịu ngoái đầu lại. Chính vì mình chưa xong nên mình mới nói được thứ tiếng của họ.
Ba thứ để trao. Thứ nào cũng có sẵn trong người rồi.
Một: kể lại chỗ mình vấp.
Đây là món ai cũng có, kể cả người mới vào tuần đầu. Không cần giỏi, không cần xong.
Kể cái tối mình lỡ lời. Kể cái lần mình nín được ba hơi thở rồi thấy nhà im hẳn.
Người nghe bớt thấy mình hỏng. Người kể thì nhẹ đi.
Trao thứ này không hụt đi miếng nào. Chỉ có loại đó mới trao được lâu.
Hai: đi cùng một người.
Mỗi tháng một người thôi. Không dạy. Không sửa. Không khuyên.
Nhắn một câu: dạo này chị sao rồi.
Nhiêu đó. Người đang chững lại giữa đường, cái họ cần thường chỉ là biết còn có người nhớ tới mình.
Ba: chừa một chỗ ngồi.
Có người muốn về mà trong túi chưa có. Ai đi được rồi thì trả giùm một chỗ cho họ.
Không cần nói ra là mình trả. Người nhận cũng không cần biết là ai.
Người mới tới thì cứ nhận. Người ở lại thì trao.
Đừng ai phải ngửa tay hoài, cũng đừng ai vừa bước vô đã bị đòi phải cho.
Trên đường về, mình đi qua ba chỗ đứng:
Người đang trở về · Người đi cùng · Người mở đường.
Không ai xếp Anh Chị vào chỗ nào hết. Tự Anh Chị bước tới, lúc nào thấy trong người có dư ra một chút thì bước.
Mỗi tháng, cuối buổi Ngày Trở Về, cả nhà hỏi nhau đúng một câu:
tháng này ai đã đi cùng Anh Chị, và tháng tới Anh Chị đi cùng ai.
Và mỗi tuần một lần, khi viết dòng soi buổi tối, Anh Chị thêm một câu:
hôm nay mình có làm nhẹ được cho ai một chút không.
Phúc không hứa trao đi rồi Anh Chị sẽ nhận lại được cái gì.
Phúc không nói tới phước, không nói tới đời sau.
Cái được duy nhất Phúc dám nói là cái Anh Chị tự thấy ngay tối đó: kể xong thì nhẹ người, và cái nhà mình đang ngồi bớt vắng đi một chút.
Mình về được tới đây là nhờ đã có người đi trước chịu ngoái lại.
Bây giờ tới lượt mình ngoái lại.
Muốn có người kể ra chỗ mình vấp thì phải có một chỗ đủ an toàn để kể.
Ai từng mở miệng nói chuyện nhà mình rồi bị một câu góp ý dội ngược, thì lần sau họ im luôn. Nên nhà này có mấy điều mình giữ với nhau. Không nhiều, chỉ năm điều.
Một. Ở đây mình nghe, mình không khuyên.
Người ta kể ra là để có người nghe, không phải để xin cách làm.
Nghe xong, ai muốn đáp lại thì kể chuyện của mình, đừng chỉ việc cho người ta. "Tôi cũng từng vậy" thì đỡ được người đang đau. "Chị phải làm vầy nè" thì làm người ta thấy mình dở thêm.
Có Anh Chị sẽ hỏi: "vậy thấy người ta làm chưa đúng mà cũng không được góp ý sao?"
Được chứ. Khi người ta hỏi thì mình nói. Còn lúc người ta đang đau, cái họ cần không phải câu trả lời, mà là có người chịu ngồi kế bên.
Hai. Chuyện trong nhà thì ở lại trong nhà.
Không mang chuyện của ai ra ngoài, kể cả khi mình kể với ý tốt. Không chụp lại màn hình.
Người ta dám nói chuyện con mình, chuyện vợ chồng mình, là vì tin cái chỗ này kín.
Ba. Ở đây không ai bị chấm điểm.
Không so ai về được xa hơn ai. Không hỏi câu "sao chị làm hoài mà chưa thấy gì hết vậy".
Mỗi người có cái nếp riêng, dày mỏng khác nhau, gỡ nhanh chậm khác nhau. Người đi chậm nhất trong nhà này thường là người gánh nặng nhất.
Bốn. Trong nhà này không ai rao bán gì cho ai.
Không bán hàng, không mời khoá, không kéo người đi đường nào khác.
Điều này áp cho cả Phúc. Ngày mùng 6 Phúc không bán gì hết, và trong nhà chung cũng vậy.
Năm. Im lặng cũng được, và muốn đi lúc nào cũng được.
Không ai bị gọi tên bắt phát biểu. Tháng này chỉ ngồi nghe thôi cũng là đang về.
Còn ai muốn đi thì cứ đi, không cần giải thích với ai. Cửa nhà này không có khoá. Bữa nào muốn quay lại thì cứ vô, không ai hỏi mấy tháng nay đi đâu.
Mấy điều này không phải nội quy.
Nó là cái làm cho một người đang mệt dám mở miệng.
Anh Chị không cần nhớ hết những gì Phúc dạy.
Nếu mai này Anh Chị quên sạch, chỉ xin giữ lại một câu:
Con mình sẽ không lớn lên bằng những điều mình dạy nó.
Con mình lớn lên bằng con người mình đang sống mỗi ngày trước mặt nó.
Vậy nên mình về. Về với chính mình.
Chậm cũng được, vấp cũng được. Miễn là còn đi.
Trần Quốc Phúc
VFC Family Coaching